ಲೇಖನ
– ಮಂಡ್ಯ.ಮ.ನಾ.ಉಡುಪ
ಸಾಹಿತಿ
ಮಂಡ್ಯ
ಉದಯರಶ್ಮಿ ದಿನಪತ್ರಿಕೆ
ಭಾರತೀಯ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯಲ್ಲಿ ಹಬ್ಬಗಳು ಕೇವಲ ಆಚರಣೆಗಳಲ್ಲ, ಅವು ಬದುಕಿನ ಮೌಲ್ಯಗಳನ್ನು ನೆನಪಿಸುವ ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ನಿಲ್ದಾಣಗಳು. ಅಂತಹ ಪವಿತ್ರ ಹಬ್ಬಗಳಲ್ಲಿ ವರಮಹಾಲಕ್ಷ್ಮಿ ವ್ರತಕ್ಕೆ ಅಗ್ರಸ್ಥಾನವಿದೆ. ಶ್ರಾವಣ ಮಾಸದ ಎರಡನೇ ಶುಕ್ರವಾರದಂದು ಆಚರಿಸಲ್ಪಡುವ ಈ ವ್ರತವು ಸ್ತ್ರೀಯರ ಶ್ರದ್ಧೆ, ಕುಟುಂಬದ ಸಮೃದ್ಧಿ ಮತ್ತು ದೈವೀ ಅನುಗ್ರಹದ ಸಂಗಮವಾಗಿದೆ.
ವರ ಎಂದರೆ ವರವನ್ನು ನೀಡುವವಳು, ಮಹಾಲಕ್ಷ್ಮಿ ಎಂದರೆ ಸಂಪತ್ತಿನ ಅಧಿದೇವತೆ. ಭಕ್ತರು ಕೇಳಿದ ವರಗಳನ್ನು ಕರುಣಿಸುವ ತಾಯಿ ಎಂಬ ಕಾರಣಕ್ಕೆ ಆಕೆಯನ್ನು ವರಮಹಾಲಕ್ಷ್ಮಿ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ದಿನದಂದು ಮಹಾಲಕ್ಷ್ಮಿಯನ್ನು ಪೂಜಿಸಿದರೆ ಅಷ್ಟಲಕ್ಷ್ಮಿಯರ ಅನುಗ್ರಹವೂ ಒಟ್ಟಿಗೆ ದೊರೆಯುತ್ತದೆ ಎಂಬುದು ನಂಬಿಕೆ.
ವ್ರತದ ಹಿನ್ನೆಲೆ ಮತ್ತು ಪೌರಾಣಿಕ ಕಥೆ
ವರಮಹಾಲಕ್ಷ್ಮಿ ವ್ರತದ ಕುರಿತು ಸ್ಕಂದ ಪುರಾಣದಲ್ಲಿ ವಿಸ್ತಾರವಾದ ಉಲ್ಲೇಖವಿದೆ. ಒಮ್ಮೆ ಪರಮೇಶ್ವರನು ಪಾರ್ವತಿದೇವಿಗೆ ಅತ್ಯಂತ ಶ್ರೇಷ್ಠವಾದ, ಸ್ತ್ರೀಯರಿಗೆ ಸೌಭಾಗ್ಯವನ್ನು ನೀಡುವ ವ್ರತದ ಬಗ್ಗೆ ತಿಳಿಸುತ್ತಾನೆ. ಅದೇ ವರಮಹಾಲಕ್ಷ್ಮಿ ವ್ರತ.
ಇನ್ನೊಂದು ಜನಪ್ರಿಯ ಕಥೆಯ ಪ್ರಕಾರ, ಕುಂಡಿನಪುರ ಎಂಬ ಪಟ್ಟಣದಲ್ಲಿ ಚಾರುಮತಿ ಎಂಬ ಗುಣವತಿ, ಪತಿವ್ರತಾ ಸ್ತ್ರೀ ಇದ್ದಳು. ಆಕೆಯ ಭಕ್ತಿಗೆ ಮೆಚ್ಚಿದ ಮಹಾಲಕ್ಷ್ಮಿಯು ಕನಸಿನಲ್ಲಿ ಬಂದು ಶ್ರಾವಣ ಶುಕ್ಲ ಪಕ್ಷದ ಶುಕ್ರವಾರದಂದು ತನ್ನನ್ನು ಪೂಜಿಸಲು ಹೇಳಿದಳು. ಚಾರುಮತಿಯು ತನ್ನ ನೆರೆಹೊರೆಯ ಸ್ತ್ರೀಯರೊಂದಿಗೆ ಅತ್ಯಂತ ಭಕ್ತಿಯಿಂದ ವ್ರತವನ್ನು ಆಚರಿಸಿದಳು. ಪೂಜೆಯ ಸಮಯದಲ್ಲಿಯೇ ಎಲ್ಲರಿಗೂ ಚಿನ್ನದ ಗೆಜ್ಜೆಯ ಸದ್ದು ಕೇಳಿಸಿತು, ರಥಗಳು ಬಂದವು, ಮನೆಗಳೆಲ್ಲಾ ಐಶ್ವರ್ಯದಿಂದ ತುಂಬಿದವು. ಅಂದಿನಿಂದ ಈ ವ್ರತವು ಲೋಕದಲ್ಲಿ ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಯಿತು.
ಈ ಕಥೆಯು ಒಂದು ಸತ್ಯವನ್ನು ಸಾರುತ್ತದೆ. ಸಂಪತ್ತು ಎಂದರೆ ಕೇವಲ ಚಿನ್ನ, ಬೆಳ್ಳಿಯಲ್ಲ. ಸಂತೋಷ, ಆರೋಗ್ಯ, ಸಂತಾನ ಭಾಗ್ಯ, ಜ್ಞಾನ ಮತ್ತು ಮನಶ್ಶಾಂತಿ ಇವೆಲ್ಲವೂ ಲಕ್ಷ್ಮಿಯ ಸ್ವರೂಪಗಳೇ.
ವರಮಹಾಲಕ್ಷ್ಮಿ ವ್ರತದ ಮಹತ್ವ 1. ಅಷ್ಟಲಕ್ಷ್ಮಿಯ ಆರಾಧನೆ: ಈ ಒಂದು ವ್ರತದಲ್ಲಿ ಆದಿಲಕ್ಷ್ಮಿ, ಧನಲಕ್ಷ್ಮಿ, ಧಾನ್ಯಲಕ್ಷ್ಮಿ, ಗಜಲಕ್ಷ್ಮಿ, ಸಂತಾನಲಕ್ಷ್ಮಿ, ವೀರಲಕ್ಷ್ಮಿ, ವಿಜಯಲಕ್ಷ್ಮಿ ಮತ್ತು ವಿದ್ಯಾಲಕ್ಷ್ಮಿ ಎಂಬ ಎಂಟು ರೂಪಗಳನ್ನೂ ಪೂಜಿಸಿದಂತೆ. 2. ಸೌಮಾಂಗಲ್ಯ ವೃದ್ಧಿ: ಸುಮಂಗಲಿಯರು ತಮ್ಮ ಪತಿಯ ಆಯುರಾರೋಗ್ಯ, ದೀರ್ಘಾಯುಷ್ಯ ಮತ್ತು ಕುಟುಂಬದ ಕಲ್ಯಾಣಕ್ಕಾಗಿ ಈ ವ್ರತವನ್ನು ಆಚರಿಸುತ್ತಾರೆ. 3. ಶ್ರಾವಣದ ಪಾವಿತ್ರ್ಯ: ಶ್ರಾವಣ ಮಾಸವು ದೇವತೆಗಳಿಗೆ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಿಯವಾದ ಮಾಸ. ಈ ಮಾಸದಲ್ಲಿ ಮಾಡುವ ಯಾವುದೇ ಪೂಜೆಯೂ ಬೇಗನೆ ಫಲ ನೀಡುತ್ತದೆ. ಅದರಲ್ಲೂ ಶುಕ್ರವಾರವು ಲಕ್ಷ್ಮಿಗೆ ಮೀಸಲಾದ ದಿನ. 4. ಸಾಮೂಹಿಕತೆಯ ಸಂಕೇತ: ಇದು ಒಬ್ಬರೇ ಮಾಡುವ ವ್ರತವಲ್ಲ. ನೆರೆಹೊರೆಯವರು, ಬಂಧುಗಳು ಎಲ್ಲರೂ ಸೇರಿ ಮಾಡುವಾಗ ಸಾಮಾಜಿಕ ಬಾಂಧವ್ಯ ಬೆಸೆಯುತ್ತದೆ. ವ್ರತದ ಸಿದ್ಧತೆಗಳು
ವ್ರತದ ಹಿಂದಿನ ದಿನವೇ ಮನೆಯನ್ನು ಶುಚಿಗೊಳಿಸಬೇಕು. ವರಮಹಾಲಕ್ಷ್ಮಿಯ ವಿಗ್ರಹ ಅಥವಾ ಫೋಟೋವನ್ನು ಇಡುವ ಜಾಗವನ್ನು ಸೆಗಣಿಯಿಂದ ಸಾರಿಸಿ ರಂಗೋಲಿ ಹಾಕಬೇಕು. ಮರುದಿನ ಬೆಳಿಗ್ಗೆ ಬೇಗ ಎದ್ದು ಸ್ನಾನ ಮಾಡಿ, ಹೊಸ ಬಟ್ಟೆ ಅಥವಾ ಮಡಿ ಬಟ್ಟೆ ಧರಿಸಬೇಕು.
ಪೂಜೆಗೆ ಬೇಕಾದ ಸಾಮಗ್ರಿಗಳು: ಅರಿಶಿನ, ಕುಂಕುಮ, ಶ್ರೀಗಂಧ, ಹೂವುಗಳು, ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಕಮಲದ ಹೂವು, ಹಣ್ಣುಗಳು, ತೆಂಗಿನಕಾಯಿ, ವೀಳ್ಯದೆಲೆ, ಅಡಿಕೆ, ಬಳೆಗಳು, ಹೊಸ ಸೀರೆ, ಚಿನ್ನಾಭರಣ, ಕಲಶಕ್ಕೆ ಬೇಕಾದ ಬೆಳ್ಳಿ ಅಥವಾ ಹಿತ್ತಾಳೆ ಚೊಂಬು, ಅಕ್ಕಿ, ದಾರ, ಮಾವಿನ ಎಲೆಗಳು.
ಪೂಜಾ ವಿಧಾನ
ವರಮಹಾಲಕ್ಷ್ಮಿ ಪೂಜೆಯ ಅತ್ಯಂತ ಸುಂದರ ಭಾಗವೆಂದರೆ ಕಲಶ ಸ್ಥಾಪನೆ.
ಮಂಟಪದ ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ ಅಕ್ಕಿಯನ್ನು ಹರಡಿ, ಅದರ ಮೇಲೆ ಅರಿಶಿನದಿಂದ ಲಕ್ಷ್ಮಿಯನ್ನು ಬರೆದು, ಮಾವಿನ ಎಲೆಗಳಿಂದ ಅಲಂಕರಿಸಿದ ಕಲಶವನ್ನು ಇಡಬೇಕು. ಕಲಶದೊಳಗೆ ನೀರು, ನಾಣ್ಯ, ಅಕ್ಕಿ, ಅರಿಶಿನ ಕೊಂಬು ಹಾಕಬೇಕು. ಕಲಶದ ಮೇಲೆ ತೆಂಗಿನಕಾಯಿ ಇಟ್ಟು, ಅದಕ್ಕೆ ಅರಿಶಿನ ಕುಂಕುಮ ಹಚ್ಚಿ, ಹೊಸ ಸೀರೆಯನ್ನು ಉಡಿಸಿ, ಮುಖವಾಡ ಅಥವಾ ಲಕ್ಷ್ಮಿ ಮುಖವನ್ನು ಇಡಬೇಕು. ಇದಕ್ಕೆಲ್ಲಾ ಹೂವಿನ ಹಾರ, ಬಳೆ, ಕರಿಮಣಿ ಸರದಿಂದ ಶೃಂಗರಿಸಿದಾಗ ಸಾಕ್ಷಾತ್ ಮಹಾಲಕ್ಷ್ಮಿಯೇ ಮನೆಯಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸಿದಂತೆ ಭಾಸವಾಗುತ್ತದೆ.
ನಂತರ ಸಂಕಲ್ಪ ಮಾಡಿ, ಅಷ್ಟೋತ್ತರ ಶತನಾಮಾವಳಿ, ಲಕ್ಷ್ಮಿ ಸ್ತೋತ್ರ, ಕನಕಧಾರಾ ಸ್ತೋತ್ರಗಳನ್ನು ಪಠಿಸಬೇಕು. ಪ್ರತಿಯೊಂದು ನಾಮಕ್ಕೂ ಹೂವು, ಅಕ್ಷತೆಗಳಿಂದ ಅರ್ಚನೆ ಮಾಡಬೇಕು.
ಪೂಜೆಯ ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ಕಥೆಯನ್ನು ಕೇಳಬೇಕು. ಕಥೆ ಕೇಳದೆ ವ್ರತ ಪೂರ್ಣವಾಗುವುದಿಲ್ಲ ಎಂಬ ನಂಬಿಕೆಯಿದೆ.
ನೈವೇದ್ಯ ಮತ್ತು ಮಂಗಳಾರತಿ
ಲಕ್ಷ್ಮಿಗೆ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಿಯವಾದದ್ದು ಸಿಹಿ. ಹೋಳಿಗೆ, ಪಾಯಸ, ಲಡ್ಡು, ಚಿತ್ರಾನ್ನ, ಹುಳಿಯೋಗರೆ, ವಡೆ, ಪುಳಿಯೋಗರೆ ಮತ್ತು ವಿವಿಧ ಹಣ್ಣುಗಳನ್ನು ನೈವೇದ್ಯ ಮಾಡಬೇಕು. ಕೆಲವು ಕಡೆಗಳಲ್ಲಿ 5, 9 ಅಥವಾ 12 ಬಗೆಯ ಭಕ್ಷ್ಯಗಳನ್ನು ಮಾಡುವ ಸಂಪ್ರದಾಯವಿದೆ.
ನಂತರ ದೀಪಾರತಿ, ಕರ್ಪೂರದ ಆರತಿಯೊಂದಿಗೆ ಪೂಜೆಯನ್ನು ಮುಕ್ತಾಯಗೊಳಿಸಬೇಕು. ಪೂಜೆಯಾದ ನಂತರ ಸುಮಂಗಲಿಯರಿಗೆ ಅರಿಶಿನ, ಕುಂಕುಮ, ಬಳೆ, ಸೀರೆ, ದಕ್ಷಿಣೆ ನೀಡಿ ಅವರ ಆಶೀರ್ವಾದ ಪಡೆಯಬೇಕು. ಇದನ್ನು ವಾಯನ ನೀಡುವುದು ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ.
ಇಂದಿನ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ವರಮಹಾಲಕ್ಷ್ಮಿಯ ಪ್ರಸ್ತುತತೆ
ಇಂದು ಬದುಕು ಯಾಂತ್ರಿಕವಾಗಿದೆ. ಹಣದ ಹಿಂದೆ ಓಡುವ ಭರಾಟೆಯಲ್ಲಿ ಮನಶ್ಶಾಂತಿಯನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಂಡಿದ್ದೇವೆ. ವರಮಹಾಲಕ್ಷ್ಮಿ ವ್ರತವು ನಮಗೆ ನಿಲ್ಲಲು ಒಂದು ನೆಪವನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ. ಒಂದು ದಿನ ಮನೆಯನ್ನೆಲ್ಲಾ ಅಲಂಕರಿಸಿ, ಕುಟುಂಬದೊಂದಿಗೆ ಕುಳಿತು, ದೇವರ ನಾಮವನ್ನು ಸ್ಮರಿಸಿ, ಕೈಯಿಂದ ಸಿಹಿ ಮಾಡಿ ಹಂಚುವ ಸಂಸ್ಕೃತಿ ಮನಸ್ಸಿಗೆ ಅಪಾರ ನೆಮ್ಮದಿ ನೀಡುತ್ತದೆ.
ಈ ಹಬ್ಬವು ಸ್ತ್ರೀ ಶಕ್ತಿಯ ಆರಾಧನೆಯೂ ಹೌದು. ಮನೆಯ ಹೆಣ್ಣುಮಗಳೇ ಮನೆಯ ಲಕ್ಷ್ಮಿ ಎಂಬುದನ್ನು ಗೌರವಿಸುವ ದಿನವಿದು. ಅವಳ ತ್ಯಾಗ, ಪ್ರೀತಿ, ಶ್ರಮಕ್ಕೆ ಒಂದು ನಮನ.
ವರಮಹಾಲಕ್ಷ್ಮಿ ಕೇವಲ ದೇವಾಲಯದಲ್ಲಿ ಇಲ್ಲ, ಅವಳು ನಮ್ಮ ಮನೆಯ ಸ್ವಚ್ಛತೆಯಲ್ಲಿ, ನಮ್ಮ ಮಾತಿನ ಮಧುರತೆಯಲ್ಲಿ, ನಮ್ಮ ಕೆಲಸದ ಪ್ರಾಮಾಣಿಕತೆಯಲ್ಲಿ, ನಮ್ಮ ಹೃದಯದ ದಯೆಯಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸಿದ್ದಾಳೆ. ಮನೆಯನ್ನು, ಮನಸ್ಸನ್ನು ಶುಚಿಯಾಗಿ ಇಟ್ಟುಕೊಂಡು, ಸಕಾರಾತ್ಮಕವಾಗಿ ಬದುಕಿದರೆ ಲಕ್ಷ್ಮಿ ಸದಾ ನಮ್ಮೊಂದಿಗೆ ಇರುತ್ತಾಳೆ.
ಅಂತಹ ಜ್ಞಾನ, ಧನ, ಧಾನ್ಯ, ಸಂತೋಷವನ್ನು ಕರುಣಿಸುವ ವರಮಹಾಲಕ್ಷ್ಮಿಯ ಕೃಪೆ ಸರ್ವರ ಮೇಲೂ ಇರಲಿ.
