ಲೇಖನ
– ಪ್ರಶಾಂತ ಚಿದಂಬರ ಕುಲಕರ್ಣಿ.
ಗಣಿತ ಉಪನ್ಯಾಸಕರು
ಸಿಂದಗಿ
ವಿಜಯಪುರ ಜಿಲ್ಲೆ
ಉದಯರಶ್ಮಿ ದಿನಪತ್ರಿಕೆ
ಕೆಲವು ಪ್ರವಾಸಗಳು ನಮ್ಮನ್ನು ಹೊಸ ಸ್ಥಳಗಳಿಗೆ ಕರೆದೊಯ್ಯುತ್ತವೆ. ಕೆಲವು ಪ್ರವಾಸಗಳು ಹೊಸ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳನ್ನು ಪರಿಚಯಿಸುತ್ತವೆ. ಆದರೆ ಅಪರೂಪದ ಕೆಲವು ಪಯಣಗಳು ನಮ್ಮೊಳಗಿನ ಮನುಷ್ಯನನ್ನೇ ಹೊಸದಾಗಿ ಪರಿಚಯಿಸುತ್ತವೆ. ಅಂತಹ ಒಂದು ಅನುಭವ ಇತ್ತೀಚೆಗೆ ವಿಜಯಪುರ ಜಿಲ್ಲೆಯ ದೇವರ ಹಿಪ್ಪರಗಿಯಲ್ಲಿ ನನಗೆ ದೊರೆಯಿತು. ಬಿ.ಇಡಿ. ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳ ಪಾಠ ವೀಕ್ಷಣೆಯ ನಿಮಿತ್ತ ದೇವರ ಹಿಪ್ಪರಗಿಗೆ ತೆರಳಿದ್ದೆ. ಶಾಲೆಯ ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳನ್ನು ವೀಕ್ಷಿಸಿದ ನಂತರ, ಅಲ್ಲಿಂದ ನೇರವಾಗಿ ಹಿಂದಿರುಗಲು ಮನಸ್ಸು ಒಪ್ಪಲಿಲ್ಲ. ನನ್ನೊಳಗಿನ ಶಿಕ್ಷಕನಿಗಿಂತ ಲೇಖಕ ಹೆಚ್ಚು ಜಾಗೃತನಾಗಿದ್ದ. ನನ್ನ ಹೆಜ್ಜೆಗಳು ಸಹಜವಾಗಿಯೇ ಶರಣ ಮಡಿವಾಳ ಮಾಚಿದೇವರ ಸ್ಮಾರಕದತ್ತ ಸಾಗಿದವು.
ದೂರದಿಂದಲೇ ಕಣ್ಣಿಗೆ ಬೀಳುವ ದೇವಾಲಯದ ಭವ್ಯ ಗೋಪುರ, ಅಚ್ಚುಕಟ್ಟಾಗಿ ಸಂರಕ್ಷಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಆವರಣ, ಗಂಭೀರವಾಗಿ ನಿಂತ ದೀಪಸ್ತಂಭ ಮತ್ತು ಮೌನವನ್ನು ಸಂಗೀತವನ್ನಾಗಿಸಿಕೊಂಡ ವಾತಾವರಣ ಇವೆಲ್ಲವೂ ಮನಸ್ಸಿಗೆ ಹೇಳಲಾರದ ನೆಮ್ಮದಿಯನ್ನು ನೀಡಿದವು. ದೇವಾಲಯದ ಪ್ರವೇಶ ದ್ವಾರದಲ್ಲಿ ನಿಂತಾಗ ಅನಿಸಿತು ನಾನು ಕೇವಲ ಒಂದು ದೇವಾಲಯದೊಳಗೆ ಪ್ರವೇಶಿಸುತ್ತಿಲ್ಲ ಎಂಟು ಶತಮಾನಗಳ ಇತಿಹಾಸದೊಳಗೆ ಹೆಜ್ಜೆಯಿಡುತ್ತಿದ್ದೇನೆ. ಗರ್ಭಗುಡಿಯ ಎದುರು ಶಾಂತವಾಗಿ ಕುಳಿತಿದ್ದ ನಂದಿ, ಕಲ್ಲಿನ ಕಂಬಗಳ ಮೇಲಿನ ಕಲಾತ್ಮಕ ಕೆತ್ತನೆಗಳು, ಗದ್ದುಗೆಯ ಸುತ್ತಲಿನ ಪ್ರಶಾಂತ ವಾತಾವರಣ ಇವೆಲ್ಲವೂ ಮೌನದಲ್ಲೇ ಒಂದು ಮಹಾನ್ ಸಂದೇಶವನ್ನು ಹೇಳುತ್ತಿದ್ದವು. ಅಲ್ಲಿ ನಿಂತ ಕ್ಷಣದಲ್ಲಿ ನನ್ನ ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಜನಪದದ ಆ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಸಾಲುಗಳು ಪ್ರತಿಧ್ವನಿಸಿದವು
“ಹಿಪ್ಪರಗಿ ಮೆರೆಯುತಿರಲಿ ಉಪ್ಪರಗಿ ಆಗೆಂದು,
ತುಪ್ಪ ಹೊಳೆಯಾಗಿ ಹರಿಯುತಲಿ ಊರೊಳಗೆ,
ಅಪ್ಪ ಮಾಚಣ್ಣನು ಜನಿಸಿದನು.”
ಅದೇ ನೆಲದಲ್ಲಿ ನಿಂತು ಈ ಸಾಲುಗಳನ್ನು ನೆನಪಿಸಿಕೊಂಡಾಗ ಅವು ಕೇವಲ ಹಾಡಾಗಿ ಉಳಿಯಲಿಲ್ಲ. ಅವು ಗಾಳಿಯಲ್ಲಿ ಬೆರೆತ ಇತಿಹಾಸವಾಗಿ, ಮಣ್ಣಿನ ಪರಿಮಳವಾಗಿ, ಮನಸ್ಸಿನ ಭಾವವಾಗಿ ನನ್ನೊಳಗೆ ಇಳಿದವು. ದೇವರ ಹಿಪ್ಪರಗಿ ಈ ಹೆಸರು ಕೇಳಿದ ತಕ್ಷಣ ನೆನಪಾಗುವವರು ಶರಣ ಮಡಿವಾಳ ಮಾಚಿದೇವರು. ಕ್ರಿ.ಶ. ಹನ್ನೆರಡನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಬಸವಣ್ಣನವರ ನೇತೃತ್ವದಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಮಹಾನ್ ಸಾಮಾಜಿಕ ಮತ್ತು ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ಚಳವಳಿಯ ಪ್ರಮುಖ ಶಿವಶರಣರಲ್ಲಿ ಅವರು ಒಬ್ಬರು. ಅವರ ಜೀವನದ ಮಹತ್ವ ಅವರು ಮಾಡಿದ ವೃತ್ತಿಯಲ್ಲಿ ಇರಲಿಲ್ಲ; ಆ ವೃತ್ತಿಗೆ ನೀಡಿದ ಗೌರವದಲ್ಲಿ ಇತ್ತು. ಅವರು ಶಿವಶರಣರ ಬಟ್ಟೆಗಳನ್ನು ತೊಳೆಯುತ್ತಿದ್ದರು. ಆದರೆ ಅದು ಕೇವಲ ಬಟ್ಟೆಗಳನ್ನು ಶುಚಿಗೊಳಿಸುವ ಕೆಲಸವಾಗಿರಲಿಲ್ಲ. ಅದು ಕಾಯಕವನ್ನು ಪೂಜೆಯನ್ನಾಗಿಸಿದ ಸಾಧನೆ. ಅದು ಬೆವರಿನ ಹನಿಯನ್ನು ಭಕ್ತಿಯ ತೀರ್ಥವನ್ನಾಗಿಸಿದ ಜೀವನ. ಅದು ಶ್ರಮವನ್ನೇ ಶಿವಾರಾಧನೆಯ ಮಟ್ಟಕ್ಕೆ ಏರಿಸಿದ ಮಹಾನ್ ತತ್ತ್ವ. ಬಸವಣ್ಣನವರು “ಕಾಯಕವೇ ಕೈಲಾಸ” ಎಂದು ಹೇಳಿದ ತತ್ತ್ವವನ್ನು ಮಡಿವಾಳ ಮಾಚಿದೇವರು ತಮ್ಮ ಬದುಕಿನ ಮೂಲಕ ಸಾಬೀತುಪಡಿಸಿದರು. ಕೈಯಲ್ಲಿ ಕೆಲಸ, ಹೃದಯದಲ್ಲಿ ಶಿವ, ಬದುಕಿನಲ್ಲಿ ವಿನಯ ಈ ಮೂರು ಗುಣಗಳೇ ಅವರನ್ನು ಸಾಮಾನ್ಯ ಮನುಷ್ಯರಿಂದ ಮಹಾನ್ ಶಿವಶರಣರನ್ನಾಗಿ ರೂಪಿಸಿದವು.
ದೇವಾಲಯದ ಆವರಣದಲ್ಲಿ ನಿಧಾನವಾಗಿ ನಡೆಯುತ್ತಿದ್ದಾಗ ಒಂದು ಶಿಲ್ಪ ನನ್ನ ಗಮನ ಸೆಳೆಯಿತು. ಮಡಿವಾಳ ಮಾಚಿದೇವರು ಬಟ್ಟೆಗಳನ್ನು ತೊಳೆಯುತ್ತಿರುವ ಆ ಶಿಲ್ಪವನ್ನು ನೋಡಿದ ಕ್ಷಣದಲ್ಲಿ ಮನಸ್ಸು ಮೌನವಾಯಿತು. ಕಲ್ಲಿನಲ್ಲೂ ಜೀವವಿರಬಹುದೇ ಎಂಬ ಪ್ರಶ್ನೆ ಮೂಡಿತು. ಆ ಶಿಲ್ಪದಲ್ಲಿ ಕಂಡದ್ದು ಕೇವಲ ಒಬ್ಬ ವ್ಯಕ್ತಿಯ ರೂಪವಲ್ಲ; ಕೆಲಸದ ಮೇಲಿನ ನಿಷ್ಠೆ, ಭಕ್ತಿಯ ಮೇಲಿನ ಪ್ರೀತಿ ಮತ್ತು ಮಾನವೀಯತೆಯ ಮೇಲಿನ ಅಪಾರ ವಿಶ್ವಾಸ. ಅಷ್ಟರಲ್ಲಿ ನನ್ನೊಳಗೆ ಒಂದು ಪ್ರಶ್ನೆ ಎದ್ದಿತು, ಇಂದು ಮಡಿವಾಳ ಮಾಚಿದೇವರು ನಮ್ಮ ನಡುವೆ ಬಂದರೆ ನಾವು ಅವರನ್ನು ಹೇಗೆ ನೋಡುವೆವು? ಅವರ ವೃತ್ತಿಯನ್ನು ನೋಡಿ ತೀರ್ಪು ಕೊಡುತ್ತೇವೆಯೇ? ಅಥವಾ ಅವರ ಮೌಲ್ಯಗಳನ್ನು ನೋಡಿ ಗೌರವಿಸುತ್ತೇವೆಯೇ?
ಈ ಪ್ರಶ್ನೆ ನನ್ನನ್ನು ಬಹಳ ಹೊತ್ತು ಕಾಡಿತು. ಇಂದು ನಾವು ಯಶಸ್ಸಿನ ಬಗ್ಗೆ ಹೆಚ್ಚು ಮಾತನಾಡುತ್ತೇವೆ; ಆದರೆ ಶ್ರಮದ ಬಗ್ಗೆ ಕಡಿಮೆ ಮಾತನಾಡುತ್ತೇವೆ. ಹುದ್ದೆಗಳಿಗೆ ಗೌರವ ಕೊಡುತ್ತೇವೆ; ಆದರೆ ಕೆಲಸ ಮಾಡುವ ಕೈಗಳಿಗೆ ಎಷ್ಟು ಗೌರವ ಕೊಡುತ್ತೇವೆ? ಹಣ ಗಳಿಸುವುದನ್ನು ಕಲಿಸುತ್ತೇವೆ; ಆದರೆ ಪ್ರಾಮಾಣಿಕವಾಗಿ ದುಡಿಯುವುದನ್ನು ಕಲಿಸುತ್ತೇವೆಯೇ? ಈ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳಿಗೆ ಉತ್ತರ ಹುಡುಕಬೇಕಾದರೆ ಶರಣರ ಬದುಕಿನ ಕಡೆಗೆ ಮರಳಲೇಬೇಕು. ಮಡಿವಾಳ ಮಾಚಿದೇವರ ಸ್ಮಾರಕದ ಆವರಣದಲ್ಲಿ ನಿಂತಾಗ ನನಗೆ ಶಿಕ್ಷಕನಾಗಿ ಮತ್ತೊಂದು ಸತ್ಯ ಅರಿವಾಯಿತು.
ಶಿಕ್ಷಣವೆಂದರೆ ಕೇವಲ ಪಠ್ಯಪುಸ್ತಕಗಳಲ್ಲ.
ಶಿಕ್ಷಣವೆಂದರೆ ಕೇವಲ ಪರೀಕ್ಷೆಗಳಲ್ಲ.
ಶಿಕ್ಷಣವೆಂದರೆ ಕೇವಲ ಅಂಕಗಳಲ್ಲ.
ಶಿಕ್ಷಣವೆಂದರೆ ಮೌಲ್ಯಗಳನ್ನು ಬದುಕಿನಲ್ಲಿ ಅಳವಡಿಸಿಕೊಳ್ಳುವ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆ.
ಒಬ್ಬ ಶಿಕ್ಷಕ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳಿಗೆ ಇತಿಹಾಸವನ್ನು ಹೇಳಬಹುದು. ಆದರೆ ಇತಿಹಾಸದ ನೆಲದ ಮೇಲೆ ನಿಲ್ಲಿಸಿ ಅದರ ಸ್ಪಂದನವನ್ನು ಅನುಭವಿಸುವಂತೆ ಮಾಡಿದಾಗ ಮಾತ್ರ ಶಿಕ್ಷಣ ಜೀವಂತವಾಗುತ್ತದೆ. ಅದಕ್ಕಾಗಿಯೇ ದೇವರ ಹಿಪ್ಪರಗಿಯ ಈ ಭೇಟಿ ನನಗೆ ಕೇವಲ ದರ್ಶನವಾಗಿರಲಿಲ್ಲ. ಅದು ಒಂದು ಪಾಠವಾಗಿತ್ತು. ಒಂದು ಆತ್ಮಚಿಂತನೆಯಾಗಿತ್ತು. ಒಂದು ಮೌಲ್ಯಶಿಕ್ಷಣವಾಗಿತ್ತು.
ದೇವಾಲಯದ ಪಕ್ಕದಲ್ಲಿರುವ ಕಲ್ಮೇಶ್ವರ ದೇವಾಲಯದ ಪ್ರಾಚೀನ ಶಿಲ್ಪಕಲೆಯನ್ನು ನೋಡಿದಾಗ ಕನ್ನಡ ನಾಡಿನ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಶ್ರೀಮಂತಿಕೆಯ ಬಗ್ಗೆ ಮತ್ತಷ್ಟು ಹೆಮ್ಮೆ ಮೂಡಿತು. ಇಂತಹ ಪುಣ್ಯಭೂಮಿಗಳು ನಮ್ಮ ಇತಿಹಾಸದ ಜೀವಂತ ಗ್ರಂಥಗಳು. ಅವುಗಳನ್ನು ಕೇವಲ ನೋಡದೆ, ಅರ್ಥಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಬೇಕು; ಕೇವಲ ಆರಾಧಿಸದೆ, ಅವುಗಳ ಸಂದೇಶವನ್ನು ಬದುಕಿನಲ್ಲಿ ಅಳವಡಿಸಿಕೊಳ್ಳಬೇಕು. ದೇವರ ಹಿಪ್ಪರಗಿಯಿಂದ ಹಿಂದಿರುಗುವಾಗ ನನ್ನ ಮೊಬೈಲ್ನಲ್ಲಿ ಕೆಲವೇ ಚಿತ್ರಗಳಿದ್ದವು. ಆದರೆ ನನ್ನ ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ನೂರಾರು ಚಿಂತನೆಗಳಿದ್ದವು. ಗದ್ದುಗೆಯ ಮುಂದೆ ಬಾಗಿದ ನನ್ನ ತಲೆ ಇನ್ನೂ ನೆನಪಿದೆ. ಆ ತಲೆ ಕಲ್ಲಿನ ಮುಂದೆ ಬಾಗಿರಲಿಲ್ಲ. ಕಾಯಕವನ್ನು ಕೈಲಾಸವನ್ನಾಗಿಸಿದ ಮಹಾನ್ ಜೀವನದ ಮುಂದೆ ಬಾಗಿತ್ತು. ಇಂದು ಸಮಾಜಕ್ಕೆ ಮಡಿವಾಳ ಮಾಚಿದೇವರ ಅಗತ್ಯ ಹಿಂದೆಂದಿಗಿಂತಲೂ ಹೆಚ್ಚು ಇದೆ.
ಏಕೆಂದರೆ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯ ಓಟದಲ್ಲಿ ನಾವು ಮೌಲ್ಯಗಳನ್ನು ಹಿಂದೆ ಬಿಟ್ಟಿದ್ದೇವೆ.
ಸೌಲಭ್ಯಗಳ ನಡುವೆ ಬದುಕುತ್ತಿದ್ದರೂ ನೆಮ್ಮದಿಯನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಂಡಿದ್ದೇವೆ.
ಜ್ಞಾನವನ್ನು ಗಳಿಸಿದ್ದೇವೆ; ಆದರೆ ವಿನಯವನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತಿದ್ದೇವೆ.
ಅಂತಹ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಶರಣರ ಬದುಕು ನಮ್ಮನ್ನು ಮತ್ತೆ ಮನುಷ್ಯರಾಗುವ ದಾರಿಯತ್ತ ಕರೆದೊಯ್ಯುತ್ತದೆ.
ದೇವರ ಹಿಪ್ಪರಗಿ ಕೇವಲ ಒಂದು ಪಟ್ಟಣವಲ್ಲ. ಅದು ಬಸವ ತತ್ತ್ವದ ಪರಿಮಳ ಇನ್ನೂ ಉಳಿದಿರುವ ಪುಣ್ಯಭೂಮಿ. ಅದು ಕಾಯಕದ ಗೌರವ ಇನ್ನೂ ಜೀವಂತವಾಗಿರುವ ನೆಲ. ಅದು ಶರಣ ಮಡಿವಾಳ ಮಾಚಿದೇವರ ಸ್ಮರಣೆ ಮಾತ್ರವಲ್ಲ; ಮಾನವೀಯತೆಯ ಶಾಶ್ವತ ಪಾಠಶಾಲೆ. ದೇವರ ಹಿಪ್ಪರಗಿಯಿಂದ ಹಿಂದಿರುಗಿದ ನಂತರವೂ ನನ್ನ ಮನಸ್ಸು ಆಗಾಗ ಆ ಸ್ಮಾರಕದತ್ತ ಹಾರುತ್ತದೆ. ಅಲ್ಲಿನ ಮೌನ, ಅಲ್ಲಿನ ಗಾಳಿ, ಅಲ್ಲಿನ ಗೋಪುರ, ಅಲ್ಲಿನ ಗದ್ದುಗೆ ಇವೆಲ್ಲವೂ ಒಂದೇ ಮಾತನ್ನು ಮತ್ತೆ ಮತ್ತೆ ಹೇಳುತ್ತವೆ “ಕಾಯಕವನ್ನು ಪ್ರೀತಿಸು.. ಮನುಷ್ಯನನ್ನು ಗೌರವಿಸು.. ಬೆವರನ್ನು ಪವಿತ್ರವೆಂದು ಕಾಣು.. ಆಗಲೇ ಜೀವನ ಕೈಲಾಸವಾಗುತ್ತದೆ.” ಶರಣ ಮಡಿವಾಳ ಮಾಚಿದೇವರ ಸ್ಮಾರಕಕ್ಕೆ ನನ್ನ ಈ ಭೇಟಿ ಒಂದು ದಿನದ ಪ್ರವಾಸವಾಗಿರಲಿಲ್ಲ. ಅದು ನನ್ನ ಶಿಕ್ಷಕ ಜೀವನಕ್ಕೆ ಹೊಸ ದೃಷ್ಟಿಕೋನ ನೀಡಿದ ಪಯಣ. ನನ್ನ ಲೇಖಕನ ಮನಸ್ಸಿಗೆ ಹೊಸ ಚಿಂತನೆ ನೀಡಿದ ಅನುಭವ. ನನ್ನ ಕನ್ನಡತನಕ್ಕೆ ಹೊಸ ಹೆಮ್ಮೆ ನೀಡಿದ ಕ್ಷಣ. ಆದ್ದರಿಂದ ದೇವರ ಹಿಪ್ಪರಗಿಗೆ ನಾನು ವಿದಾಯ ಹೇಳಿದ್ದು ಕಾಲಿನಿಂದ ಮಾತ್ರ. ಮನಸ್ಸು ಮಾತ್ರ ಇಂದಿಗೂ ಅಲ್ಲಿಯೇ ಉಳಿದಿದೆ..
