ಉತ್ತರ ಕರ್ನಾಟಕದ ಹಳ್ಳಿಗಳಲ್ಲಿ ಮೊಳಗಿದ ಜೋಕುಮಾರನ ಹಾಡು | ಮಳೆ–ಬೆಳೆ ಸಮೃದ್ಧಿಗಾಗಿ ಮನೆಮನೆಗೆ ಬಂದ ಜನಪದ ಧೂತ
ಉದಯರಶ್ಮಿ ದಿನಪತ್ರಿಕೆ
ವರದಿ: ಸಿದ್ರಾಮ್ ಎಮ್ ಇಟ್ಟಿˌ
ಬಾಗಲಕೋಟೆˌ (ಜಮಖಂಡಿ): ಗಣೇಶ ಚತುರ್ಥಿಯ ಸಂಭ್ರಮಕ್ಕೆ ಭಕ್ತಿಯಿಂದ ವಿದಾಯ ಹೇಳುತ್ತಿದ್ದಂತೆ ಉತ್ತರ ಕರ್ನಾಟಕದ ಗ್ರಾಮೀಣ ಬದುಕಿನಲ್ಲಿ ಮತ್ತೊಂದು ಅಪರೂಪದ ಜನಪದ ಪರಂಪರೆ ಜೀವ ಪಡೆದುಕೊಂಡಿದೆ. “ಗಣಪ ಹೋದ ಜೋಕುಮಾರ ಬಂದ” ಎಂಬ ಮಾತಿನೊಂದಿಗೆ ಹಳ್ಳಿಗಳ ಬೀದಿ–ಬೀದಿಗಳಲ್ಲಿ ಜೋಕುಮಾರಸ್ವಾಮಿಯ ಆಚರಣೆ ಆರಂಭವಾಗಿದ್ದು, ಮಣ್ಣಿನ ಮೂರ್ತಿಯೊಂದಿಗೆ ಮನೆಮನೆಗೆ ತೆರಳುವ ಮಹಿಳೆಯರ ತಂಡಗಳು ಜನಪದ ಹಾಡುಗಳ ಮೂಲಕ ಮಳೆ–ಬೆಳೆ ಸಮೃದ್ಧಿಗಾಗಿ ಪ್ರಾರ್ಥಿಸುತ್ತಿವೆ.
ಬೇವಿನ ಸೊಪ್ಪಿನಿಂದ ಅಲಂಕರಿಸಿದ ಬುಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ಜೋಕುಮಾರಸ್ವಾಮಿಯ ಮಣ್ಣಿನ ಮೂರ್ತಿಯನ್ನು ಹೊತ್ತುಕೊಂಡು ಮಹಿಳೆಯರು ಮನೆ ಮನೆಗೆ ತೆರಳುವುದು ಈ ಆಚರಣೆಯ ಪ್ರಮುಖ ವಿಶೇಷ. ಜೋಕುಮಾರನನ್ನು ಮನೆಗೆ ಬರಮಾಡಿಕೊಂಡು ಪೂಜಿಸುವ ಕುಟುಂಬಗಳು ಧಾನ್ಯ, ದಕ್ಷಿಣೆ ಹಾಗೂ ತಮ್ಮ ಸಾಮರ್ಥ್ಯಕ್ಕೆ ತಕ್ಕ ಕಾಣಿಕೆ ನೀಡುವುದು ವಾಡಿಕೆ. ಹೀಗೆ ಒಂದು ಮನೆಯಿಂದ ಮತ್ತೊಂದು ಮನೆಗೆ ಸಾಗುವ ಜೋಕುಮಾರನೊಂದಿಗೆ ಗ್ರಾಮದ ಒಗ್ಗಟ್ಟು, ನಂಬಿಕೆ ಮತ್ತು ಜನಪದ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯೂ ಸಾಗುತ್ತಿದೆ.
ಮಳೆಗಾಗಿ ಮೊರೆಯಿಡುವ ಜನಪದ ಧ್ವನಿ: ಕೃಷಿಯನ್ನೇ ಜೀವನದ ಆಧಾರವಾಗಿಸಿಕೊಂಡಿರುವ ಉತ್ತರ ಕರ್ನಾಟಕದ ಜನರ ಪಾಲಿಗೆ ಜೋಕುಮಾರನ ಆಗಮನ ಕೇವಲ ಆಚರಣೆಯಲ್ಲ; ಅದು ಮಳೆಗಾಗಿ ಸಲ್ಲಿಸುವ ಜನಪದ ಪ್ರಾರ್ಥನೆ. ಮಳೆ ಬಂದು ಕೆರೆ–ಕಟ್ಟೆಗಳು ತುಂಬಲಿ, ಹೊಲಗಳಲ್ಲಿ ಹಸಿರು ಹರಡಲಿ, ರೈತನ ಮನೆ–ಮನದಲ್ಲಿ ಸಮೃದ್ಧಿ ನೆಲೆಸಲಿ ಎಂಬ ಆಶಯ ಜೋಕುಮಾರನ ಹಾಡುಗಳಲ್ಲಿ ಅಡಕವಾಗಿದೆ.
“ಅಡ್ಡಡ್ಡ ಮಳೆ ಬಂದು, ದೊಡ್ಡ ದೊಡ್ಡ ಕೆರೆಗಳೆಲ್ಲ ತುಂಬಿ, ಒಡ್ಡುಗಳೆಲ್ಲ ಒಡೆದಾವು..” ಎಂಬಂತಹ ಜನಪದ ಸಾಲುಗಳು ಮಳೆಗಾಗಿ ಹಂಬಲಿಸುವ ಕೃಷಿ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯ ಮನಸ್ಸನ್ನು ಪ್ರತಿಬಿಂಬಿಸುತ್ತವೆ.
ಜನನಂಬಿಕೆಯ ಪ್ರಕಾರ ಜೋಕುಮಾರಸ್ವಾಮಿ ಮನೆಮನೆಗೆ ತೆರಳಿ ಜನರ ಸಂಕಷ್ಟಗಳನ್ನು ಕಂಡು, ಮಳೆ–ಬೆಳೆ ಸಮೃದ್ಧಿಗಾಗಿ ದೇವರಲ್ಲಿ ಮೊರೆಯಿಡುವ ‘ಮಳೆಯ ದೂತ’ ಎಂಬ ಭಾವನೆ ಇದೆ. ಹೀಗಾಗಿ ಜೋಕುಮಾರನ ಆಗಮನಕ್ಕೆ ಗ್ರಾಮೀಣ ಜನರಲ್ಲಿ ವಿಶೇಷ ಭಕ್ತಿ ಮತ್ತು ನಿರೀಕ್ಷೆ ಮೂಡುತ್ತದೆ.
ಜೋಕುಮಾರನ ಹಾಡುಗಳಲ್ಲಿ ಕೇವಲ ಭಕ್ತಿ ಮಾತ್ರವಲ್ಲ; ಗ್ರಾಮೀಣ ಬದುಕಿನ ನೋವು–ನಲಿವು, ಮಳೆಯ ನಿರೀಕ್ಷೆ, ಕೃಷಿಯ ಸಂಕಷ್ಟ, ಕುಟುಂಬದ ನೆಮ್ಮದಿ ಮತ್ತು ಸಮೃದ್ಧ ಬದುಕಿನ ಕನಸುಗಳೂ ವ್ಯಕ್ತವಾಗುತ್ತವೆ.
ಆಧುನಿಕ ಜೀವನಶೈಲಿ, ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ ಮತ್ತು ಬದಲಾಗುತ್ತಿರುವ ಗ್ರಾಮೀಣ ಪರಿಸರದ ನಡುವೆಯೂ ಜೋಕುಮಾರನ ಆಚರಣೆ ಮುಂದುವರಿದಿರುವುದು ಜನಪದ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯ ಬೇರುಗಳು ಇನ್ನೂ ಗಟ್ಟಿಯಾಗಿವೆ ಎಂಬುದಕ್ಕೆ ಸಾಕ್ಷಿಯಾಗಿದೆ.
ಮಣ್ಣಿನ ಮೂರ್ತಿಯಲ್ಲಿ ಮಣ್ಣಿನ ಬದುಕಿನ ಕಥೆ
ಜೋಕುಮಾರನ ಮೂರ್ತಿ ಮಣ್ಣಿನಿಂದಲೇ ರೂಪುಗೊಳ್ಳುವುದು ಈ ಆಚರಣೆಯ ಮತ್ತೊಂದು ಅರ್ಥಪೂರ್ಣ ಅಂಶ. ಮಣ್ಣಿನಲ್ಲಿ ಬದುಕು ಕಟ್ಟಿಕೊಂಡ ರೈತ ಸಮುದಾಯಕ್ಕೆ ಮಣ್ಣೇ ದೇವರು, ಮಳೆಯೇ ಜೀವ, ಬೆಳೆಯೇ ಭರವಸೆ. ಹೀಗಾಗಿ ಮಣ್ಣಿನ ಜೋಕುಮಾರನನ್ನು ಮನೆಗೆ ಬರಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುವ ಆಚರಣೆಯ ಹಿಂದೆ ರೈತ ಬದುಕಿನ ಆಳವಾದ ಭಾವನೆ ಅಡಗಿದೆ.
ಮಹಿಳೆಯರ ಹೆಜ್ಜೆಯಲ್ಲಿ ಜೀವಂತವಾಗಿರುವ ಪರಂಪರೆ
ಈ ಜನಪದ ಆಚರಣೆಯನ್ನು ಜೀವಂತವಾಗಿರಿಸುವಲ್ಲಿ ಗ್ರಾಮೀಣ ಮಹಿಳೆಯರ ಪಾತ್ರ ಗಮನಾರ್ಹ. ತಲೆಮಾರುಗಳಿಂದ ಹಿರಿಯರಿಂದ ಕಿರಿಯರಿಗೆ ಬಂದಿರುವ ಹಾಡುಗಳು, ಆಚರಣೆಯ ಕ್ರಮಗಳು ಮತ್ತು ನಂಬಿಕೆಗಳನ್ನು ಮಹಿಳೆಯರೇ ಮುಂದಿನ ಪೀಳಿಗೆಗೆ ಕೊಂಡೊಯ್ಯುತ್ತಿದ್ದಾರೆ.
ಒಂದು ಹಬ್ಬ ಮುಗಿದರೆ ಮತ್ತೊಂದು ನೆನಪು
ಗಣೇಶನ ವಿಸರ್ಜನೆಯೊಂದಿಗೆ ಹಬ್ಬದ ಸಂಭ್ರಮ ಮುಗಿಯುವುದಿಲ್ಲ. ಉತ್ತರ ಕರ್ನಾಟಕದ ಮಣ್ಣಿನಲ್ಲಿ ಅದು ಮತ್ತೊಂದು ಜನಪದ ಆಚರಣೆಗೆ ದಾರಿ ಮಾಡಿಕೊಡುತ್ತದೆ. ಗಣಪನಿಗೆ ಭಕ್ತಿಯಿಂದ ಬೀಳ್ಕೊಟ್ಟು, ಜೋಕುಮಾರನನ್ನು ಆತ್ಮೀಯವಾಗಿ ಬರಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುವ ಈ ಪರಂಪರೆ “ಹಬ್ಬಗಳು ಬದಲಾಗಬಹುದು, ಆದರೆ ಮಣ್ಣಿನೊಂದಿಗೆ ಬೆಸೆದ ಜನರ ಭಾವನೆಗಳು ಬದಲಾಗುವುದಿಲ್ಲ” ಎಂಬುದನ್ನು ಸಾರುತ್ತದೆ.
“ಜೋಕುಮಾರನ ಆಚರಣೆ ಕೇವಲ ಧಾರ್ಮಿಕ ನಂಬಿಕೆಯಲ್ಲ; ಅದು ಉತ್ತರ ಕರ್ನಾಟಕದ ಕೃಷಿ ಸಂಸ್ಕೃತಿ, ಜನಪದ ಸಾಹಿತ್ಯ ಮತ್ತು ಗ್ರಾಮೀಣ ಬದುಕಿನ ಜೀವಂತ ದಾಖಲೆ. ಮಳೆಗಾಗಿ ರೈತನ ಹಂಬಲ, ಸಮೃದ್ಧಿಗಾಗಿ ಕುಟುಂಬದ ಪ್ರಾರ್ಥನೆ ಹಾಗೂ ಪರಂಪರೆಯನ್ನು ಮುಂದಿನ ಪೀಳಿಗೆಗೆ ಕೊಂಡೊಯ್ಯುವ ಮಹಿಳೆಯರ ಪಾತ್ರ—ಇವೆಲ್ಲವೂ ಜೋಕುಮಾರನ ಆಚರಣೆಯಲ್ಲಿ ಒಟ್ಟಾಗಿ ಕಾಣುತ್ತವೆ.”
– ಜನಪದ ಸಂಸ್ಕೃತಿ ಅಧ್ಯಯನಕಾರರ ಅಭಿಪ್ರಾಯ
