– ಡಾ ಶಶಿಕಾಂತ ಪಟ್ಟಣ. ರಾಮದುರ್ಗ – ಪುಣೆ
ಉದಯರಶ್ಮಿ ದಿನಪತ್ರಿಕೆ
ಭಾರತೀಯ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಮತ್ತು ಸಮಾಜವಾದದ ಮುಂಚೂಣಿಯಲ್ಲಿ ಅಗ್ರವಾಗಿ ಹೋರಾಟ ಮಾಡಿದ ದಿಟ್ಟ ನಾಯಕ ಜಯಪ್ರಕಾಶ ನಾರಾಯಣ ಅವರು.
ಜಯಪ್ರಕಾಶ ನಾರಾಯಣ್ (೧೧ ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೧೯೦೨ – ೦೮ ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೧೯೭೯) ಅವರು ಭಾರತದ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಹೋರಾಟಗಾರ, ಸಮಾಜವಾದಿ ಚಿಂತಕ ಮತ್ತು ರಾಜಕೀಯ ನಾಯಕರಾಗಿದ್ದರು.
ಭಾರತದ ಜನತೆ ಇವರನ್ನು ಪ್ರೀತಿಯಿಂದ “ಜೆ ಪಿ” ಮತ್ತು “ಲೋಕನಾಯಕ” (ಜನರ ನಾಯಕ) ಎಂದು ಕರೆದರು. ೧೯೭೦ರ ದಶಕದ ಮಧ್ಯಭಾಗದಲ್ಲಿ ಅಂದಿನ ಪ್ರಧಾನಿ ಇಂದಿರಾ ಗಾಂಧಿಯವರ ತುರ್ತು ಪರಿಸ್ಥಿತಿಯ ವಿರುದ್ಧ ದೇಶಾದ್ಯಂತ ವಿರೋಧವನ್ನು ಮುನ್ನಡೆಸಿ, ಸಂಪೂರ್ಣ ಕ್ರಾಂತಿಗೆ (Total Revolution) ಕರೆ ನೀಡಿದ್ದಕ್ಕಾಗಿ ಇವರು ಭಾರತೀಯ ರಾಜಕೀಯ ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖವಾಗಿ ನೆನಪಿಸಲ್ಪಡುತ್ತಾರೆ.
- ಜನನ: ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೧೧, ೧೯೦೨ (ಸಿತಾಬ್ದಿಯಾರಾ, ಬಿಹಾರ)
- ನಿಧನ: ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೦೮, ೧೯೭೯ (ಪಾಟ್ನಾ, ಬಿಹಾರ)
- ಬಿರುದುಗಳು: ಲೋಕನಾಯಕ, ಜೆ ಪಿ
- ಪ್ರಮುಖ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು: ಭಾರತರತ್ನ (೧೯೯೯ರಲ್ಲಿ ಮರಣೋತ್ತರ), ರಾಮನ್ ಮ್ಯಾಗ್ಸೇಸೆ ಪ್ರಶಸ್ತಿ (೧೯೬೫).
ಜೀವನ ಮತ್ತು ಸಾಧನೆಗಳು
೧. ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಹೋರಾಟ:
ಮಹಾತ್ಮ ಗಾಂಧಿ ಮತ್ತು ಮಾರ್ಕ್ಸ್‌ವಾದಿ ವಿಚಾರಗಳಿಂದ ಪ್ರಭಾವಿತರಾಗಿದ್ದ ಇವರು, ಭಾರತೀಯ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ ಸೇರಿ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಚಳುವಳಿಯಲ್ಲಿ ಸಕ್ರಿಯರಾದರು. ೧೯೪೨ರ ‘ಕ್ವಿಟ್ ಇಂಡಿಯಾ’ (ಭಾರತ ಬಿಟ್ಟು ತೊಲಗಿ) ಚಳುವಳಿಯಲ್ಲಿ ಇವರು ವಹಿಸಿದ ಭೂಗತ ಹೋರಾಟದ ಪಾತ್ರ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಮುಖವಾದುದು.
೨. ಸಮಾಜವಾದಿ ಸಿದ್ಧಾಂತ: ಆಚಾರ್ಯ ನರೇಂದ್ರ ದೇವ್ ಅವರೊಂದಿಗೆ ಸೇರಿ ‘ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ ಸಮಾಜವಾದಿ ಪಕ್ಷ’ವನ್ನು (Congress Socialist Party) ಸ್ಥಾಪಿಸಿದರು. ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯದ ನಂತರ ವಿನೋಬಾ ಭಾವೆಯವರ ‘ಭೂದಾನ ಚಳುವಳಿ’ಯಲ್ಲಿ ಸಕ್ರಿಯವಾಗಿ ಪಾಲ್ಗೊಂಡರು.
೩. ಜೆಪಿ ಚಳುವಳಿ ಮತ್ತು ಸಂಪೂರ್ಣ ಕ್ರಾಂತಿ: ೧೯೭೪ರಲ್ಲಿ ಬಿಹಾರದಲ್ಲಿ ಭ್ರಷ್ಟಾಚಾರ, ನಿರುದ್ಯೋಗ ಮತ್ತು ಬೆಲೆ ಏರಿಕೆ ವಿರುದ್ಧ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳು ಆರಂಭಿಸಿದ ಹೋರಾಟದ ನೇತೃತ್ವವನ್ನು ವಹಿಸಿಕೊಂಡರು. ಇದು ನಂತರ ಇಡೀ ದೇಶಕ್ಕೆ ಹರಡಿ ‘ಜೆಪಿ ಚಳುವಳಿ’ ಎಂದೇ ಪ್ರಸಿದ್ಧಿಯಾಯಿತು. ಸಮಾಜ, ರಾಜಕೀಯ, ಶಿಕ್ಷಣ ಮತ್ತು ಆರ್ಥಿಕ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿ ಮೂಲಭೂತ ಬದಲಾವಣೆ ತರಲು ಇವರು ಸಂಪೂರ್ಣ ಕ್ರಾಂತಿ ಯ ಘೋಷಣೆ ಮಾಡಿದರು.
೪. ಮೊದಲ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ಸೇತರ ಸರ್ಕಾರ: ಇಂದಿರಾ ಗಾಂಧಿಯವರ ತುರ್ತು ಪರಿಸ್ಥಿತಿಯ ನಂತರ, ೧೯೭೭ರ ಸಾರ್ವತ್ರಿಕ ಚುನಾವಣೆಯಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲಾ ವಿರೋಧ ಪಕ್ಷಗಳನ್ನು ಒಗ್ಗೂಡಿಸಿ ‘ಜನತಾ ಪಕ್ಷ’ ರಚನೆಗೆ ಕಾರಣರಾದರು. ಇದರಿಂದಾಗಿ ಕೇಂದ್ರದಲ್ಲಿ ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ಸೇತರ ಸರ್ಕಾರ (ಮೊರಾರ್ಜಿ ದೇಸಾಯಿ ನೇತೃತ್ವದಲ್ಲಿ) ಅಧಿಕಾರಕ್ಕೆ ಬಂದಿತು.
೫. ಜಯಪ್ರಕಾಶ ನಾರಾಯಣ್ (ಜೆ.ಪಿ) ಅವರು ಚಂಬಲ್ ಕಣಿವೆಯ ಕ್ರೂರ ಡಕಾಯಿತರನ್ನು ಅಹಿಂಸಾತ್ಮಕ ಮಾರ್ಗದ ಮೂಲಕ ಪರಿವರ್ತಿಸಿ, ಇಡೀ ವಿಶ್ವವೇ ಭಾರತದತ್ತ ತಿರುಗಿ ನೋಡುವಂತೆ ಮಾಡಿದರು. ಜೆ.ಪಿ ಅವರು ಡಕಾಯಿತರ ಸಮಸ್ಯೆಯನ್ನು ಕೇವಲ ಕಾನೂನು ಮತ್ತು ಸುವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಸಮಸ್ಯೆಯಾಗಿ ನೋಡದೆ, ಅದೊಂದು ಸಾಮಾಜಿಕ-ಆರ್ಥಿಕ ಮತ್ತು ಮಾನಸಿಕ ಸಮಸ್ಯೆ ಎಂದು ನಂಬಿದ್ದರು.
೧೯೭೨ರಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಈ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಪರಿವರ್ತನೆಯ ಪ್ರಮುಖ ವಿವರಗಳು ಹೀಗಿವೆ:
೧. ಆಪರೇಷನ್ ಪರ್ಸುಯೇಷನ್ (ಮನವೊಲಿಕೆ ಚಳುವಳಿ)
ವಿನೋಬಾ ಭಾವೆಯವರ ಹಿಂದಿನ ಪ್ರಯತ್ನಗಳಿಂದ ಪ್ರೇರಿತರಾದ ಜಯಪ್ರಕಾಶ ನಾರಾಯಣ್ ಅವರು ಚಂಬಲ್ ಗ್ವಾಲಿಯರ್ ಪ್ರದೇಶದ ದುರ್ಗಮ ಕಣಿವೆಗಳಲ್ಲಿ ಅಡಗಿದ್ದ ಡಕಾಯಿತರನ್ನು ಖುದ್ದಾಗಿ ಭೇಟಿಯಾದರು. ಕಣಿವೆಯ ಡಕಾಯಿತರು ಸಮಾಜದ ದೌರ್ಜನ್ಯ, ಜಮೀನ್ದಾರಿ ಪದ್ಧತಿ ಮತ್ತು ಅನ್ಯಾಯಗಳಿಗೆ ಬಲಿಯಾಗಿ ಆಯುಧ ಹಿಡಿದ ಬಂಡುಕೋರರು (ಬಾಗಿಗಳು) ಎಂಬುದನ್ನು ಅರಿತು ಅವರೊಂದಿಗೆ ಮಾನವೀಯತೆಯಿಂದ ಮಾತನಾಡಿದರು.
೨. ಗಾಂಧೀಜಿ ಚಿತ್ರದ ಮುಂದೆ ಶಸ್ತ್ರಾಸ್ತ್ರ ಶರಣಾಗತಿ
ಜೆ.ಪಿ ಅವರ ನಿರಂತರ ಪ್ರಯತ್ನ ಮತ್ತು ನೈತಿಕ ಮನವೊಲಿಕೆಯ ಫಲವಾಗಿ, ೧೯೭೨ ಏಪ್ರಿಲ್ ೧೪ ಮತ್ತು ೧೬ ರಂದು ಮಧ್ಯಪ್ರದೇಶದ ಜೌರಾದಲ್ಲಿರುವ ಮಹಾತ್ಮ ಗಾಂಧಿ ಸೇವಾ ಆಶ್ರಮದಲ್ಲಿ ಬೃಹತ್ ಸರಣಾಗತಿ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ ನಡೆಯಿತು.- ಅಂದಿನ ಕಾಲಕ್ಕೆ ಅತ್ಯಂತ ಭೀಕರ ಹಾಗೂ ತಲೆಗೆ ೨ ಲಕ್ಷ ರೂ. ಬಹುಮಾನ ಹೊಂದಿದ್ದ ಮೊಹರ್ ಸಿಂಗ್ ಮತ್ತು ಮಾಧೋ ಸಿಂಗ್ ಸೇರಿದಂತೆ ಸುಮಾರು ೪೦೦ ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಕ್ರೂರ ಡಕಾಯಿತರು ಜೆ.ಪಿ ಅವರ ಸಮ್ಮುಖದಲ್ಲಿ ಶಸ್ತ್ರಾಸ್ತ್ರಗಳನ್ನು ಕೆಳಗಿಟ್ಟರು.
- ಅವರೆಲ್ಲರೂ ಗಾಂಧೀಜಿಯವರ ಭಾವಚಿತ್ರದ ಮುಂದೆ ತಮ್ಮ ಆಧುನಿಕ ಬಂದೂಕುಗಳನ್ನು ಅರ್ಪಿಸಿ, “ಮಹಾತ್ಮ ಗಾಂಧಿ ಕಿ ಜೈ”, “ಲೋಕನಾಯಕ ಜಯಪ್ರಕಾಶ್ ಕಿ ಜೈ” ಎಂದು ಘೋಷಣೆ ಕೂಗುತ್ತಾ ಕಣ್ಣೀರು ಹಾಕಿದರು.
೩. ಪುನರ್ವಸತಿ ಮತ್ತು ಮುಕ್ತ ಜೈಲು (Rehabilitation)
ಡಕಾಯಿತರನ್ನು ಪರಿವರ್ತಿಸಲು ಜೆ.ಪಿ ಅವರು ಸರ್ಕಾರಗಳೊಂದಿಗೆ ಮಾತುಕತೆ ನಡೆಸಿ ಕೆಲವು ಪ್ರಮುಖ ಒಪ್ಪಂದಗಳನ್ನು ಮಾಡಿಕೊಂಡರು: - ಶರಣಾದ ಯಾರಿಗೂ ಮರಣದಂಡನೆ (ಗಲ್ಲು ಶಿಕ್ಷೆ) ನೀಡಬಾರದು ಎಂಬ ಭರವಸೆ ಕೊಡಿಸಿದರು.
- ಅವರಿಗಾಗಿ ‘ನವಜೀವನ ಕೇಂದ್ರ’ ಎಂಬ ಮುಕ್ತ ಜೈಲುಗಳನ್ನು (Open Jails) ಸ್ಥಾಪಿಸಿ, ಶಿಕ್ಷೆಯ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಗೌರವಯುತವಾಗಿ ಬಾಳಲು ಕಲಿಸಿಕೊಟ್ಟರು.
- ಜೈಲಿನಿಂದ ಬಿಡುಗಡೆಯಾದ ನಂತರ ಅವರು ಮುಖ್ಯವಾಹಿನಿಗೆ ಬರಲು ಕೃಷಿ ಭೂಮಿ, ಹಣಕಾಸಿನ ನೆರವು ಮತ್ತು ಅವರ ಮಕ್ಕಳಿಗೆ ವಿದ್ಯಾಭ್ಯಾಸದ ಸೌಲಭ್ಯಗಳನ್ನು ಒದಗಿಸಲಾಯಿತು.
ಈ ಅದ್ಭುತ ಹೃದಯ ಪರಿವರ್ತನೆಯ ಚಳುವಳಿಯಿಂದಾಗಿ ಚಂಬಲ್ ಕಣಿವೆಯಲ್ಲಿ ದಶಕಗಳ ಕಾಲ ನಡೆದಿದ್ದ ರಕ್ತಪಾತ ಕೊನೆಗೊಂಡು ಶಾಂತಿ ನೆಲೆಸಿತು. ಪರಿವರ್ತನೆಗೊಂಡ ಅನೇಕ ಮಾಜಿ ಡಕಾಯಿತರು ನಂತರದ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಸಾಮಾನ್ಯ ರೈತರಾಗಿ, ಸಮಾಜ ಸೇವಕರಾಗಿ ಮತ್ತು ರಾಜಕೀಯದಲ್ಲೂ ಗುರುತಿಸಿಕೊಂಡು ಗೌರವಯುತ ಜೀವನ ನಡೆಸಿದರು.
ಇವರ ಗೌರವಾರ್ಥವಾಗಿ ಬಿಹಾರದ ಪಾಟ್ನಾದಲ್ಲಿರುವ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣಕ್ಕೆ ಜಯಪ್ರಕಾಶ್ ನಾರಾಯಣ್ ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣ ಎಂದು ಹೆಸರಿಡಲಾಗಿದೆ. ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವದ ಮೌಲ್ಯಗಳನ್ನು ಕಾಯ್ದುಕೊಳ್ಳಲು ಅಧಿಕಾರದ ಆಸೆ ಇಲ್ಲದೆ ಹೋರಾಡಿದ ಇವರ ವಿಚಾರಧಾರೆಗಳು ಇಂದಿಗೂ ಭಾರತೀಯ ರಾಜಕೀಯಕ್ಕೆ ದಾರಿದೀಪವಾಗಿವೆ.
ಇವರ ಕೃತಿಗಳು
ಜಯಪ್ರಕಾಶ ನಾರಾಯಣ್ (ಜೆ.ಪಿ) ಅವರು ಸಮಾಜವಾದ, ರಾಜಕೀಯ ಚಿಂತನೆಗಳು ಮತ್ತು ಭಾರತದ ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಸುಧಾರಣೆಗಳ ಕುರಿತು ಹಲವಾರು ಪ್ರಮುಖ ಪುಸ್ತಕಗಳು ಹಾಗೂ ಲೇಖನಗಳನ್ನು ಬರೆದಿದ್ದಾರೆ. ಅವರ ಆಲೋಚನೆಗಳನ್ನು ಅರ್ಥಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಲು ಅವರ ಕೃತಿಗಳು ಅತ್ಯಂತ ಮುಖ್ಯವಾದ ಆಕರಗಳಾಗಿವೆ.
ಅವರ ಪ್ರಮುಖ ಕೃತಿಗಳ ಪಟ್ಟಿ ಇಲ್ಲಿದೆ:
ಪ್ರಮುಖ ಪುಸ್ತಕಗಳು (Books Written by JP)
೧. ವೈ ಸೋಷಿಯಲಿಸಂ? (Why Socialism? – 1936):
೨. ಎ ಪ್ಲೀ ಫಾರ್ ರಿಕನ್‌ಸ್ಟ್ರಕ್ಷನ್ ಆಫ್ ಇಂಡಿಯನ್ ಪಾಲಿಟಿ (A Plea for Reconstruction of Indian Polity – 1959):
೩. ಪ್ರಿಸನ್ ಡೈರಿ (Prison Diary – 1977):
೪. ಫ್ರಮ್ ಸೋಷಿಯಲಿಸಂ ಟು ಸರ್ವೋದಯ (From Socialism to Sarvodaya):
೫. ಸ್ವರಾಜ್ ಫಾರ್ ದಿ ಪೀಪಲ್ (Swaraj for the People):
೬. ಟುವರ್ಡ್ಸ್ ಟೋಟಲ್ ರೆವಲ್ಯೂಷನ್ (Towards Total Revolution – 1978):
ಇತರೆ ಪ್ರಮುಖ ಸಂಕಲನಗಳು - ಫೇಸ್ ಟು ಫೇಸ್ (Face to Face)
- ನೇಷನ್ ಬಿಲ್ಡಿಂಗ್ ಇನ್ ಇಂಡಿಯಾ (Nation Building in India): ಭಾರತದ ರಾಷ್ಟ್ರ ನಿರ್ಮಾಣ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆ ಮತ್ತು ಅದರ ಸವಾಲುಗಳ ಕುರಿತಾದ ಲೇಖನಗಳ ಸಂಗ್ರಹ.
- ಸೋಷಿಯಲಿಸಂ, ಸರ್ವೋದಯ ಅಂಡ್ ಡೆಮಾಕ್ರಸಿ (Socialism, Sarvodaya and Democracy)
ಇಂತಹ ಅಪರೂಪದ ಪ್ರಬುದ್ಧ ಪ್ರಾಮಾಣಿಕ ವೈಚಾರಿಕ ಸಮಾಜವಾದಿ ಚಿಂತಕ ಶ್ರೀ ಜಯಪ್ರಕಾಶ ನಾರಾಯಣ ಅವರು ಇಂದಿನ ಭಾರತೀಯ ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವದಿಂದ ದೂರಾದರೆ ಎನ್ನುವ ಆತಂಕ ನಮ್ಮಲ್ಲಿ ಕಾಡುತ್ತದೆ
ತಮ್ಮ ಚಿಂತನೆ ಆಲೋಚನೆ ಸಿದ್ಧಾಂತಗಳಿಂದ ಭಾರತೀಯ ಸಾಮಾಜಿಕ ರಾಜಕೀಯ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಬದುಕನ್ನು ಹಸನು ಮಾಡಿದ ಲೋಕ ನಾಯಕ ಶ್ರೀ ಜಯಪ್ರಕಾಶ ನಾರಾಯಣ ಅವರಿಗೆ ಸಹಸ್ರ ಸಹಸ್ರ ನಮನಗಳು.
