ಅಭಿಮತ
– ಪ್ರಶಾಂತ ಕುಲಕರ್ಣಿ.
ಉಪನ್ಯಾಸಕರು
ಸಿಂದಗಿ – ವಿಜಯಪುರ ಜಿಲ್ಲೆ
ಉದಯರಶ್ಮಿ ದಿನಪತ್ರಿಕೆ
ಇತ್ತೀಚೆಗೆ ಲೇಖಕ ರವಿ ಹಂಜ್ ಅವರ ‘ಬಸವ ಮಂಟಪ’ ಕೃತಿಯಲ್ಲಿನ ಕೆಲವು ವಿಚಾರಗಳು ಕರ್ನಾಟಕದಾದ್ಯಂತ ತೀವ್ರ ಚರ್ಚೆ ಮತ್ತು ವಿವಾದಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾಗಿವೆ. ಬಸವಣ್ಣನವರ ವ್ಯಕ್ತಿತ್ವ, ಬದುಕು ಮತ್ತು ಚಿಂತನೆಗಳ ಕುರಿತು ಕೃತಿಯಲ್ಲಿ ವ್ಯಕ್ತವಾಗಿರುವ ಕೆಲವು ನಿರೂಪಣೆಗಳಿಗೆ ಆಕ್ಷೇಪಗಳು ವ್ಯಕ್ತವಾಗಿವೆ. ಒಂದು ಕಡೆ ಬಸವಣ್ಣನವರ ಗೌರವಕ್ಕೆ ಧಕ್ಕೆಯಾಗಿದೆ ಎಂಬ ಅಭಿಪ್ರಾಯವಿದ್ದರೆ, ಮತ್ತೊಂದು ಕಡೆ ಐತಿಹಾಸಿಕ ದಾಖಲೆಗಳನ್ನು ಆಧರಿಸಿ ಭಿನ್ನವಾದ ವಿಚಾರಗಳನ್ನು ಮಂಡಿಸುವ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಇರಬೇಕು ಎಂಬ ವಾದವೂ ಕೇಳಿಬರುತ್ತಿದೆ. ಈ ಬೆಳವಣಿಗೆ ಕೇವಲ ಒಂದು ಕೃತಿ ಅಥವಾ ಒಬ್ಬ ಲೇಖಕನಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ವಿವಾದವಾಗಿ ಉಳಿಯದೆ, ಇತಿಹಾಸವನ್ನು ನಾವು ಹೇಗೆ ಅಧ್ಯಯನ ಮಾಡಬೇಕು, ಮಹನೀಯರನ್ನು ಹೇಗೆ ಅರ್ಥಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಬೇಕು ಮತ್ತು ಭಿನ್ನಾಭಿಪ್ರಾಯಗಳನ್ನು ಹೇಗೆ ಸ್ವೀಕರಿಸಬೇಕು ಎಂಬ ವಿಶಾಲವಾದ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳನ್ನು ನಮ್ಮ ಮುಂದಿಟ್ಟಿದೆ.ಈ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ನನ್ನ ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಮೂಡುವ ಮೊದಲ ಪ್ರಶ್ನೆ ಇಷ್ಟೇ, ಇತಿಹಾಸವನ್ನು ಅಧ್ಯಯನ ಮಾಡುವುದೆಂದರೆ ನಮ್ಮ ಪೂರ್ವಗ್ರಹಗಳಿಗೆ ಪೂರಕವಾದ ಸಂಗತಿಗಳನ್ನು ಹುಡುಕುವುದೇ? ಅಥವಾ ಸತ್ಯವನ್ನು ತಿಳಿದುಕೊಳ್ಳುವ ಪ್ರಾಮಾಣಿಕ ಪ್ರಯತ್ನವೇ? ನಮಗೆ ಇಷ್ಟವಾದ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಹೊಗಳಿಕೆಯ ಮಾತುಗಳನ್ನಷ್ಟೇ ಕೇಳಲು ಬಯಸುವುದು, ಇಷ್ಟವಿಲ್ಲದ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಟೀಕೆಗಳನ್ನಷ್ಟೇ ಹುಡುಕುವುದು ವೈಚಾರಿಕತೆಯ ಲಕ್ಷಣವಲ್ಲ. ಇತಿಹಾಸವನ್ನು ಓದುವಾಗ ನಮ್ಮ ಅಭಿಮಾನ, ಅಸಮಾಧಾನ ಮತ್ತು ಸೈದ್ಧಾಂತಿಕ ನಿಲುವುಗಳನ್ನು ಸ್ವಲ್ಪ ಬದಿಗಿಟ್ಟು, ದಾಖಲೆಗಳು ಏನು ಹೇಳುತ್ತವೆ ಎಂಬುದನ್ನು ತಿಳಿದುಕೊಳ್ಳುವ ಮನೋಭಾವ ಬೆಳೆಸಿಕೊಳ್ಳಬೇಕು.
ಬಸವಣ್ಣನವರು ಕೇವಲ ಒಂದು ಧರ್ಮದ ಆರಾಧ್ಯ ವ್ಯಕ್ತಿಯಲ್ಲ; ಅವರು ಕನ್ನಡ ನಾಡಿನ ಸಾಮಾಜಿಕ ಮತ್ತು ವೈಚಾರಿಕ ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಿ ಮಹತ್ವದ ಸ್ಥಾನ ಪಡೆದ ಸಮಾಜ ಸುಧಾರಕರು.
ಹನ್ನೆರಡನೆಯ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಸಮಾಜದಲ್ಲಿ ಜಾತಿ ಅಸಮಾನತೆ, ಕಂದಾಚಾರ, ಕರ್ಮಕಾಂಡ ಮತ್ತು ಮೇಲುಕೀಳಿನ ಭಾವನೆಗಳು ಬಲವಾಗಿ ನೆಲೆಗೊಂಡಿದ್ದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಬಸವಣ್ಣನವರು ಸಮಾನತೆ, ಕಾಯಕದ ಗೌರವ, ದಾಸೋಹ ಮತ್ತು ಮಾನವೀಯತೆಯ ಸಂದೇಶವನ್ನು ಸಾರಿದರು. ಮನುಷ್ಯನ ಶ್ರೇಷ್ಠತೆಯನ್ನು ಅವನ ಜನ್ಮದ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ನಿರ್ಧರಿಸಬಾರದು; ಅವನ ನಡೆ, ನುಡಿ ಮತ್ತು ಕಾಯಕದ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ಗುರುತಿಸಬೇಕು ಎಂಬ ಆಶಯವನ್ನು ತಮ್ಮ ವಚನಗಳ ಮೂಲಕ ಜನರಿಗೆ ತಲುಪಿಸಿದರು. ಅನುಭವ ಮಂಟಪದ ಪರಿಕಲ್ಪನೆಯ ಮೂಲಕ ವಿವಿಧ ಅನುಭವಗಳು ಮತ್ತು ವಿಚಾರಗಳ ವಿನಿಮಯಕ್ಕೆ ಮಹತ್ವ ನೀಡಿದ ಪರಂಪರೆಯೊಂದಿಗೆ ಅವರ ಹೆಸರು ಬೆಸೆದುಕೊಂಡಿದೆ. ಅಕ್ಕಮಹಾದೇವಿ, ಅಲ್ಲಮಪ್ರಭು, ಚೆನ್ನಬಸವಣ್ಣ ಸೇರಿದಂತೆ ಅನೇಕ ಶರಣರ ವಚನ ಪರಂಪರೆಯೂ ಈ ಕಾಲಘಟ್ಟದ ಸಾಮಾಜಿಕ ಮತ್ತು ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ಚಳವಳಿಯ ಮಹತ್ವವನ್ನು ತಿಳಿಸುತ್ತದೆ.
ಬಸವಣ್ಣನವರ ಮಹತ್ವವನ್ನು ಕೇವಲ ಧಾರ್ಮಿಕ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ಮಾತ್ರ ನೋಡುವುದು ಅವರ ಚಿಂತನೆಯ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯನ್ನು ಸೀಮಿತಗೊಳಿಸಿದಂತಾಗುತ್ತದೆ. ಅವರ ವಿಚಾರಗಳಲ್ಲಿ ಸಾಮಾಜಿಕ ನ್ಯಾಯ, ವ್ಯಕ್ತಿಯ ಘನತೆ, ಶ್ರಮದ ಗೌರವ, ಸಮಾನ ಅವಕಾಶ ಮತ್ತು ನೈತಿಕ ಬದುಕಿನ ಸಂದೇಶಗಳಿವೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಅವರನ್ನು ಅಧ್ಯಯನ ಮಾಡುವಾಗ ಅವರ ವಚನಗಳನ್ನು ಮಾತ್ರವಲ್ಲದೆ, ಅವರು ಬದುಕಿದ ಕಾಲದ ಸಾಮಾಜಿಕ ವ್ಯವಸ್ಥೆ, ರಾಜಕೀಯ ಪರಿಸ್ಥಿತಿ ಮತ್ತು ಧಾರ್ಮಿಕ ಚಿಂತನೆಗಳನ್ನೂ ಗಮನಿಸಬೇಕು.
ಆದರೆ ಬಸವಣ್ಣನವರನ್ನು ಗೌರವಿಸುತ್ತೇವೆ ಎಂಬ ಕಾರಣಕ್ಕೆ ಅವರ ಬದುಕಿನ ಕುರಿತು ಯಾವುದೇ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳನ್ನು ಕೇಳಬಾರದು ಎನ್ನುವುದು ಸರಿಯಲ್ಲ. ಇತಿಹಾಸದ ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬ ವ್ಯಕ್ತಿಯೂ ಅಧ್ಯಯನ ಮತ್ತು ವಿಮರ್ಶೆಗೆ ಒಳಪಡಬಹುದು. ಅವರ ವಿಚಾರಗಳು, ನಿರ್ಧಾರಗಳು, ಬದುಕಿನ ಘಟನೆಗಳು ಮತ್ತು ಸಾಮಾಜಿಕ ಕೊಡುಗೆಗಳನ್ನು ಸಂಶೋಧಕರು ಪರಿಶೀಲಿಸಬಹುದು. ಹೊಸ ದಾಖಲೆಗಳು ದೊರೆತರೆ ಅವುಗಳ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ಹಿಂದಿನ ನಿರೂಪಣೆಗಳನ್ನು ಮರುಪರಿಶೀಲಿಸಬಹುದು. ಇದೇ ಇತಿಹಾಸದ ಅಧ್ಯಯನದ ಸಹಜ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆ.

ಆದರೆ ಇಲ್ಲಿ ಒಂದು ಪ್ರಮುಖ ವ್ಯತ್ಯಾಸವನ್ನು ಅರ್ಥಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಬೇಕು. ಐತಿಹಾಸಿಕ ವ್ಯಕ್ತಿಯ ಬಗ್ಗೆ ಪ್ರಶ್ನೆ ಕೇಳುವುದಕ್ಕೂ, ಅವರ ವ್ಯಕ್ತಿತ್ವದ ಬಗ್ಗೆ ಆಧಾರರಹಿತ ನಿರ್ಣಯಗಳನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸುವುದಕ್ಕೂ ಬಹಳ ವ್ಯತ್ಯಾಸವಿದೆ. ಒಂದು ವಿಚಾರವನ್ನು ಮಂಡಿಸುವಾಗ ಅದಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಮೂಲ ದಾಖಲೆ ಯಾವುದು? ಅದು ಯಾವ ಕಾಲಕ್ಕೆ ಸೇರಿದ್ದು? ಅದನ್ನು ಬರೆದವರು ಯಾರು? ಆ ದಾಖಲೆಯ ಉದ್ದೇಶವೇನು? ಅದರ ವಿಶ್ವಾಸಾರ್ಹತೆಯನ್ನು ಇತರ ಆಕರಗಳೊಂದಿಗೆ ಹೋಲಿಸಿದಾಗ ಏನು ತಿಳಿದುಬರುತ್ತದೆ? ಎಂಬ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳಿಗೆ ಉತ್ತರ ಇರಬೇಕು. ಒಂದು ದಾಖಲೆಯಲ್ಲಿ ಉಲ್ಲೇಖವಿದೆ ಎಂಬ ಕಾರಣಕ್ಕೆ ಅದರಲ್ಲಿರುವ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಸಂಗತಿಯೂ ಅಂತಿಮ ಸತ್ಯವಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ಹಾಗೆಯೇ ನಮಗೆ ಇಷ್ಟವಿಲ್ಲ ಎಂಬ ಕಾರಣಕ್ಕೆ ಒಂದು ದಾಖಲೆಯನ್ನು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ತಿರಸ್ಕರಿಸಲೂ ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ.
ಸಂಶೋಧನೆಯ ನಿಜವಾದ ಶಕ್ತಿ ತನ್ನ ಅಭಿಪ್ರಾಯವನ್ನು ಸಮರ್ಥಿಸಿಕೊಳ್ಳುವುದರಲ್ಲಿ ಇಲ್ಲ; ತನ್ನ ಅಭಿಪ್ರಾಯ ತಪ್ಪಾಗಿದ್ದರೆ ಅದನ್ನು ತಿದ್ದಿಕೊಳ್ಳುವ ಪ್ರಾಮಾಣಿಕತೆಯಲ್ಲಿದೆ.
ರವಿ ಹಂಜ್ ಅವರ ‘ಬಸವ ಮಂಟಪ’ ಕೃತಿಯ ಕುರಿತು ನಡೆಯುತ್ತಿರುವ ಚರ್ಚೆಯಲ್ಲಿಯೂ ಇದೇ ವಿಧಾನ ಅನುಸರಿಸಬೇಕಾಗಿದೆ. ಕೃತಿಯಲ್ಲಿರುವ ಯಾವ ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಅಂಶಗಳು ಆಕ್ಷೇಪಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾಗಿವೆ? ಅವುಗಳಿಗೆ ಲೇಖಕರು ಯಾವ ಐತಿಹಾಸಿಕ ದಾಖಲೆಗಳನ್ನು ಆಧಾರವಾಗಿಟ್ಟುಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ? ಆ ದಾಖಲೆಗಳ ವಿಶ್ವಾಸಾರ್ಹತೆ ಏನು? ಬಸವಣ್ಣನವರ ಕುರಿತು ಲಭ್ಯವಿರುವ ಇತರ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಮತ್ತು ಸಾಹಿತ್ಯಿಕ ಆಕರಗಳು ಏನು ಹೇಳುತ್ತವೆ? ಈ ಎಲ್ಲ ಸಂಗತಿಗಳನ್ನು ಮುಕ್ತವಾಗಿ ಪರಿಶೀಲಿಸಬೇಕು. ಕೃತಿಯಲ್ಲಿರುವ ವಾದಗಳನ್ನು ಅವುಗಳ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ವಿಮರ್ಶಿಸಬೇಕು. ಲೇಖಕರ ಉದ್ದೇಶದ ಬಗ್ಗೆ ಊಹಾಪೋಹ ಮಾಡುವುದಕ್ಕಿಂತ ಅವರ ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ವಾದಗಳನ್ನು ಪರಿಶೀಲಿಸುವುದು ಹೆಚ್ಚು ಉಪಯುಕ್ತ.
ಲೇಖಕರಿಗೂ ತಮ್ಮ ವಿಚಾರಗಳನ್ನು ಮಂಡಿಸುವ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯವಿದೆ. ಆದರೆ ಬರವಣಿಗೆ ಎಂದರೆ ಕೇವಲ ವೈಯಕ್ತಿಕ ಅಭಿಪ್ರಾಯ ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸುವ ಕ್ರಿಯೆಯಲ್ಲ; ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಇತಿಹಾಸದಂತಹ ಸೂಕ್ಷ್ಮ ವಿಷಯಗಳಲ್ಲಿ ಅದು ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಜವಾಬ್ದಾರಿಯೂ ಹೌದು. ಓದುಗರ ಮುಂದೆ ಇಡುವ ಮಾಹಿತಿಯ ನಿಖರತೆ, ಬಳಸುವ ಭಾಷೆ, ಉಲ್ಲೇಖಿಸುವ ದಾಖಲೆಗಳು ಮತ್ತು ಅವುಗಳಿಂದ ತಲುಪುವ ನಿರ್ಣಯಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಲೇಖಕರು ಎಚ್ಚರಿಕೆ ವಹಿಸಬೇಕು. ಅಭಿವ್ಯಕ್ತಿ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯವಿದೆ ಎಂಬ ಕಾರಣಕ್ಕೆ ಆಧಾರರಹಿತ ಆರೋಪಗಳನ್ನು ಸತ್ಯವೆಂದು ಪ್ರತಿಪಾದಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ. ವಿಮರ್ಶೆ ಇರಲಿ, ಆದರೆ ಅದು ತರ್ಕಬದ್ಧವಾಗಿರಲಿ; ಭಿನ್ನಾಭಿಪ್ರಾಯ ಇರಲಿ, ಆದರೆ ಅದು ಸಂಶೋಧನೆಯ ಪ್ರಾಮಾಣಿಕತೆಯನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಳ್ಳದಿರಲಿ.

ಅದೇ ರೀತಿ ಬಸವಣ್ಣನವರ ಅನುಯಾಯಿಗಳು ಮತ್ತು ಅವರನ್ನು ಗೌರವಿಸುವವರಿಗೂ ಒಂದು ಮಾತು ಹೇಳಬೇಕಿದೆ. ಒಬ್ಬ ವ್ಯಕ್ತಿಯ ಕುರಿತು ನಮಗೆ ಅಪಾರ ಗೌರವವಿರಬಹುದು. ಅವರ ಚಿಂತನೆಗಳು ನಮ್ಮ ಬದುಕಿನ ಮೇಲೆ ಪ್ರಭಾವ ಬೀರಿರಬಹುದು. ಅವರ ವಿಚಾರಗಳನ್ನು ನಮ್ಮ ಜೀವನದ ಮಾರ್ಗದರ್ಶಕ ತತ್ವಗಳಾಗಿ ಸ್ವೀಕರಿಸಿರಬಹುದು. ಆದರೆ ಗೌರವ ಎಂದರೆ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳನ್ನು ನಿಷೇಧಿಸುವುದಲ್ಲ. ಯಾರಾದರೂ ಒಂದು ಐತಿಹಾಸಿಕ ಸಂಗತಿಯನ್ನು ಪ್ರಶ್ನಿಸಿದರೆ ಅದಕ್ಕೆ ದಾಖಲೆ ಮತ್ತು ತರ್ಕದ ಮೂಲಕ ಉತ್ತರಿಸಬೇಕು.
ಇಲ್ಲಿ ಇನ್ನೊಂದು ಮುಖ್ಯವಾದ ಸಂಗತಿ ಇದೆ. ಬಸವಣ್ಣನವರನ್ನು ಗೌರವಿಸುವುದೆಂದರೆ ಅವರ ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿ ನಡೆಯುವ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಆಚರಣೆಯನ್ನೂ ಸಮರ್ಥಿಸುವುದಲ್ಲ. ಅವರ ವಿಚಾರಗಳನ್ನು ನಮ್ಮ ಬದುಕಿನಲ್ಲಿ ಅಳವಡಿಸಿಕೊಳ್ಳುವುದು. ಜಾತಿ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಪ್ರಶ್ನಿಸಿದ ಬಸವಣ್ಣನವರನ್ನು ಗೌರವಿಸುವ ನಾವು ಇಂದಿಗೂ ಜಾತಿಯ ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿ ಮನುಷ್ಯರನ್ನು ವಿಭಜಿಸುತ್ತಿದ್ದರೆ ನಮ್ಮ ಗೌರವದಲ್ಲಿ ಅರ್ಥವೇನು? ಕಾಯಕದ ಮಹತ್ವವನ್ನು ಸಾರುತ್ತಾ ಶ್ರಮಜೀವಿಗಳಿಗೆ ಗೌರವ ನೀಡದಿದ್ದರೆ ಏನು ಪ್ರಯೋಜನ? ದಾಸೋಹದ ತತ್ವವನ್ನು ಹೊಗಳುತ್ತಾ ಹಸಿದವರಿಗೆ ಅನ್ನ ನೀಡದಿದ್ದರೆ ಆ ಚಿಂತನೆಯಿಂದ ನಾವು ಕಲಿತದ್ದಾದರೂ ಏನು?
ಬಸವಣ್ಣನವರ ವಚನಗಳನ್ನು ವೇದಿಕೆಗಳಲ್ಲಿ ಉಲ್ಲೇಖಿಸುವುದಕ್ಕಿಂತ ಅವುಗಳ ಆಶಯವನ್ನು ನಮ್ಮ ನಡವಳಿಕೆಯಲ್ಲಿ ತೋರಿಸುವುದು ಮುಖ್ಯ. ಅವರ ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿ ಸಂಘರ್ಷಗಳನ್ನು ಬೆಳೆಸುವುದಕ್ಕಿಂತ ಅವರು ಕನಸು ಕಂಡ ಸಮಾನತೆಯ ಸಮಾಜ ನಿರ್ಮಾಣಕ್ಕೆ ಪ್ರಯತ್ನಿಸುವುದು ಮುಖ್ಯ. ಬಸವಣ್ಣನವರನ್ನು ಒಂದು ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಜಾತಿ ಅಥವಾ ಸಮುದಾಯದ ಸ್ವತ್ತಾಗಿ ನೋಡುವುದಕ್ಕಿಂತ, ಅವರ ಮಾನವೀಯ ಮತ್ತು ಸಾಮಾಜಿಕ ಚಿಂತನೆಗಳನ್ನು ಇಡೀ ಸಮಾಜದ ಪರಂಪರೆಯಾಗಿ ಅರ್ಥಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಬೇಕು.
ಇಂದಿನ ಸಮಾಜದಲ್ಲಿ ವ್ಯಕ್ತಿಪೂಜೆ ಮತ್ತು ವ್ಯಕ್ತಿದ್ವೇಷ ಎರಡೂ ಅಪಾಯಕಾರಿ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಬೆಳೆಯುತ್ತಿವೆ. ನಮ್ಮ ಸಿದ್ಧಾಂತಕ್ಕೆ ಹೊಂದಿಕೊಂಡವರ ತಪ್ಪುಗಳನ್ನೂ ಸಮರ್ಥಿಸುವುದು, ನಮ್ಮ ಸಿದ್ಧಾಂತಕ್ಕೆ ವಿರುದ್ಧವಾದವರ ಸಾಧನೆಗಳನ್ನೂ ನಿರಾಕರಿಸುವುದು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗುತ್ತಿದೆ. ಮಹಾತ್ಮ ಗಾಂಧೀಜಿ, ಡಾ. ಬಿ.ಆರ್. ಅಂಬೇಡ್ಕರ್, ಜವಾಹರಲಾಲ್ ನೆಹರೂ, ಬಸವಣ್ಣನವರು ಅಥವಾ ಇಂದಿನ ರಾಜಕೀಯ ನಾಯಕರು ಯಾರೇ ಆಗಿರಲಿ, ಅವರ ಬದುಕು ಮತ್ತು ಕೊಡುಗೆಗಳನ್ನು ಸಮತೋಲನದಿಂದ ಅಧ್ಯಯನ ಮಾಡಬೇಕು. ಯಾರನ್ನೂ ಪ್ರಶ್ನಾತೀತರನ್ನಾಗಿ ಮಾಡಬಾರದು; ಅದೇ ರೀತಿ ಯಾರೊಬ್ಬರ ಸಾಧನೆಯನ್ನೂ ಪೂರ್ವಗ್ರಹದಿಂದ ಅಲ್ಲಗಳೆಯಬಾರದು.
ನನ್ನ ನಿಲುವು ಬಹಳ ಸರಳವಾಗಿದೆ. ಬಸವಣ್ಣನವರ ಕುರಿತು ಸಂಶೋಧನೆ ನಡೆಯಲಿ, ಹೊಸ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಸಂಗತಿಗಳು ಬೆಳಕಿಗೆ ಬರಲಿ, ಅವರ ಚಿಂತನೆಗಳ ಕುರಿತು ಭಿನ್ನಾಭಿಪ್ರಾಯಗಳೂ ವ್ಯಕ್ತವಾಗಲಿ. ಆದರೆ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ನಿರೂಪಣೆಯೂ ಸಾಕ್ಷ್ಯಾಧಾರ ಮತ್ತು ಸಂಶೋಧನಾ ಪ್ರಾಮಾಣಿಕತೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿರಲಿ. ಅದೇ ರೀತಿ ಬಸವಣ್ಣನವರ ಗೌರವದ ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿ ಪ್ರಶ್ನಿಸುವ ಹಕ್ಕನ್ನು ನಿರಾಕರಿಸಬಾರದು. ತಪ್ಪು ನಿರೂಪಣೆಗಳಿದ್ದರೆ ಅವುಗಳನ್ನು ದಾಖಲೆಗಳ ಮೂಲಕ ಖಂಡಿಸಬೇಕು. ಚರ್ಚೆಯಲ್ಲೂ ಹಿಂಸೆ, ಬೆದರಿಕೆ ಮತ್ತು ವೈಯಕ್ತಿಕ ದ್ವೇಷಕ್ಕೆ ಅವಕಾಶವಿರಬಾರದು.
ಕೊನೆಯದಾಗಿ ಒಂದು ಮಾತು
ಬಸವಣ್ಣನವರನ್ನು ಗೌರವಿಸುವುದೆಂದರೆ ಅವರ ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿ ನಡೆಯುವ ವಿವಾದಗಳಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸುವುದಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲ; ಅವರು ಪ್ರತಿಪಾದಿಸಿದ ಸಮಾನತೆ, ಕಾಯಕ, ದಾಸೋಹ ಮತ್ತು ಮಾನವೀಯತೆಯನ್ನು ನಮ್ಮ ಬದುಕಿನಲ್ಲಿ ಅಳವಡಿಸಿಕೊಳ್ಳುವುದು. ಅವರನ್ನು ಅಧ್ಯಯನ ಮಾಡುವುದೆಂದರೆ ಅವರ ಕಾಲವನ್ನು ಅರ್ಥಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುವುದು; ವಿಮರ್ಶಿಸುವುದೆಂದರೆ ದಾಖಲೆ ಮತ್ತು ತರ್ಕದ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ವಿಚಾರ ಮಂಡಿಸುವುದು. ಈ ಎರಡರ ನಡುವೆ ಸಂಘರ್ಷ ಇರಬೇಕೆಂದಿಲ್ಲ.
ಇತಿಹಾಸವನ್ನು ನಮ್ಮ ಅಭಿಮಾನಕ್ಕೆ ತಕ್ಕಂತೆ ಬದಲಾಯಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ. ಹಾಗೆಯೇ ಇತಿಹಾಸದ ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿ ದ್ವೇಷವನ್ನು ಬೆಳೆಸುವುದರಿಂದ ಸತ್ಯವನ್ನು ಕಂಡುಕೊಳ್ಳಲೂ ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ. ಮುಂದಿನ ಪೀಳಿಗೆಗೆ ನಾವು ಹಸ್ತಾಂತರಿಸಬೇಕಾಗಿರುವುದು ವ್ಯಕ್ತಿಗಳ ನಡುವಿನ ದ್ವೇಷವಲ್ಲ; ವಿಚಾರಗಳ ನಡುವಿನ ಆರೋಗ್ಯಕರ ಸಂವಾದ. ಪೂರ್ವಗ್ರಹವಲ್ಲ; ಪ್ರಶ್ನಿಸುವ ಸಾಮರ್ಥ್ಯ. ಅಂಧಾನುಕರಣೆಯಲ್ಲ; ಸ್ವತಂತ್ರ ಚಿಂತನೆ.
ಬಸವಣ್ಣನವರ ನಿಜವಾದ ಗೌರವ ಅವರ ಪ್ರತಿಮೆಗಳ ಎತ್ತರದಲ್ಲಿಲ್ಲ; ಅವರ ಚಿಂತನೆಗಳು ನಮ್ಮ ಸಮಾಜದ ನಡವಳಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಎಷ್ಟು ಎತ್ತರಕ್ಕೆ ಬೆಳೆದಿವೆ ಎಂಬುದರಲ್ಲಿ ಅಡಗಿದೆ.
ಇತಿಹಾಸವನ್ನು ಅಧ್ಯಯನ ಮಾಡೋಣ; ವ್ಯಕ್ತಿಗಳನ್ನು ದ್ವೇಷಿಸುವುದನ್ನು ಅಲ್ಲ. ವಿಚಾರಗಳನ್ನು ಚರ್ಚಿಸೋಣ; ದ್ವೇಷವನ್ನು ಹರಡುವುದನ್ನು ಅಲ್ಲ. ಏಕೆಂದರೆ ಸಮಾಜವನ್ನು ಬದಲಾಯಿಸುವ ಶಕ್ತಿ ಅರಿವಿನಲ್ಲಿದೆಯೇ ಹೊರತು ಅಸಹಿಷ್ಣುತೆಯಲ್ಲಿಲ್ಲ.

